Động Cơ Bị Om Nguyên Nhân Do Đâu? Cách Nhận Biết Và Khắc Phục Hiệu Quả

Trong quá trình vận hành máy bơm, máy thổi khí, quạt công nghiệp hay các thiết bị sử dụng động cơ điện, hiện tượng động cơ bị om là một trong những sự cố thường gặp. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, tình trạng này có thể làm giảm tuổi thọ động cơ, tăng chi phí sửa chữa, thậm chí gây cháy động cơ hoàn toàn.

Vậy động cơ bị om là gì? Nguyên nhân do đâu và cách khắc phục như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Động cơ bị om là gì?

Động cơ bị om là hiện tượng cuộn dây động cơ bị quá nhiệt trong thời gian dài dẫn đến lớp sơn cách điện trên dây đồng bị suy giảm hoặc cháy sém. Khi đó động cơ vẫn có thể hoạt động nhưng hiệu suất giảm đáng kể, nhiệt độ tăng cao bất thường, phát sinh mùi khét hoặc tiếng ồn lạ.

Nếu tình trạng om kéo dài, cuộn dây có thể bị chập vòng, chạm vỏ hoặc cháy hoàn toàn khiến động cơ ngừng hoạt động.

Dấu hiệu nhận biết động cơ bị om

Người sử dụng có thể nhận biết động cơ bị om thông qua một số dấu hiệu sau:

• Động cơ nóng bất thường khi vận hành.
• Có mùi khét từ phần thân động cơ.
• Dòng điện tiêu thụ cao hơn mức bình thường.
• Động cơ chạy yếu, tốc độ giảm.
• Xuất hiện tiếng ù lớn khi khởi động.
• Vỏ động cơ đổi màu hoặc xuất hiện vết cháy.
• Thiết bị thường xuyên nhảy aptomat hoặc rơ le nhiệt.

Khi phát hiện các dấu hiệu trên, cần dừng thiết bị để kiểm tra nhằm tránh hư hỏng nghiêm trọng hơn.

Nguyên nhân khiến động cơ bị om

1. Động cơ hoạt động quá tải

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây hiện tượng om động cơ.

Khi động cơ phải làm việc với tải lớn hơn công suất thiết kế trong thời gian dài, dòng điện tăng cao khiến nhiệt lượng sinh ra vượt quá khả năng tản nhiệt của động cơ. Cuộn dây liên tục chịu nhiệt độ cao dẫn đến lão hóa lớp cách điện và bị om.

Ví dụ:

• Máy bơm bị kẹt cánh bơm.
• Máy thổi khí vận hành vượt áp suất cho phép.
• Động cơ kéo tải nặng hơn công suất định mức.

2. Mất pha hoặc lệch pha nguồn điện

Đối với động cơ điện 3 pha, tình trạng mất pha là nguyên nhân rất nguy hiểm.

Khi một pha bị mất, hai pha còn lại phải chịu tải lớn hơn bình thường làm dòng điện tăng mạnh. Chỉ sau một thời gian ngắn vận hành, cuộn dây sẽ bị quá nhiệt và dẫn đến om hoặc cháy động cơ.

Các nguyên nhân gây mất pha gồm:

• Đứt dây nguồn.
• Cháy cầu chì.
• Hỏng contactor.
• Đấu nối điện không chắc chắn.

3. Điện áp quá thấp hoặc quá cao

Nguồn điện không ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ động cơ.

• Điện áp thấp khiến động cơ phải tăng dòng điện để duy trì mô-men xoắn.
• Điện áp quá cao làm tăng nhiệt độ cuộn dây.

Cả hai trường hợp đều khiến động cơ nóng lên nhanh chóng và có nguy cơ bị om.

4. Hệ thống làm mát hoạt động kém

Quạt làm mát có nhiệm vụ giải nhiệt cho động cơ trong quá trình vận hành.

Khi quạt gió bị hỏng hoặc các khe tản nhiệt bị bụi bẩn che kín, khả năng tản nhiệt giảm đáng kể. Nhiệt độ bên trong động cơ tích tụ lâu ngày sẽ làm hỏng lớp cách điện của cuộn dây.

5. Vòng bi bị hỏng

Vòng bi mòn hoặc thiếu mỡ bôi trơn làm tăng ma sát trong quá trình quay.

Khi đó:

• Động cơ tiêu tốn nhiều điện năng hơn.
• Nhiệt độ tăng cao.
• Trục quay bị rung lắc.

Nếu không được thay thế kịp thời, nhiệt lượng phát sinh sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộn dây và gây hiện tượng om động cơ.

6. Động cơ bị ẩm hoặc nhiễm nước

Môi trường làm việc ẩm ướt khiến khả năng cách điện của cuộn dây suy giảm.

Khi hơi nước xâm nhập vào bên trong động cơ sẽ làm:

• Giảm điện trở cách điện.
• Tăng nguy cơ chập vòng.
• Gây phát nhiệt bất thường.

Đây là nguyên nhân thường gặp tại các trạm bơm, nhà máy xử lý nước thải hoặc khu vực ngoài trời.

7. Cuộn dây xuống cấp theo thời gian

Sau nhiều năm sử dụng, lớp sơn cách điện trên dây quấn sẽ bị lão hóa tự nhiên.

Các yếu tố thúc đẩy quá trình này gồm:

• Nhiệt độ cao.
• Môi trường hóa chất.
• Độ ẩm lớn.
• Rung động liên tục.

Khi lớp cách điện suy giảm, cuộn dây dễ bị chạm vòng và dẫn đến hiện tượng om.

8. Khởi động và dừng máy liên tục

Mỗi lần khởi động, động cơ tiêu thụ dòng điện lớn gấp nhiều lần dòng định mức.

Nếu thiết bị phải khởi động liên tục trong thời gian ngắn sẽ khiến nhiệt độ cuộn dây tăng nhanh và làm giảm tuổi thọ động cơ.

Tác hại khi động cơ bị om

Tình trạng om động cơ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc mà còn gây nhiều hậu quả nghiêm trọng như:

• Giảm hiệu suất vận hành.
• Tăng tiêu thụ điện năng.
• Rút ngắn tuổi thọ động cơ.
• Phát sinh chi phí sửa chữa lớn.
• Nguy cơ cháy động cơ hoàn toàn.
• Làm gián đoạn hoạt động sản xuất.

Đối với các hệ thống máy bơm công nghiệp hoặc máy thổi khí vận hành liên tục, sự cố này có thể gây thiệt hại đáng kể cho doanh nghiệp.

Cách khắc phục động cơ bị om

Khi phát hiện động cơ bị om cần thực hiện các bước sau:

Kiểm tra nguồn điện

• Đo điện áp 3 pha.
• Kiểm tra tình trạng mất pha.
• Kiểm tra dây dẫn và các điểm đấu nối.

Kiểm tra tải

• Đảm bảo động cơ hoạt động đúng công suất thiết kế.
• Kiểm tra cánh bơm, cánh quạt hoặc bộ truyền động có bị kẹt hay không.

Kiểm tra vòng bi

• Bổ sung mỡ bôi trơn.
• Thay thế vòng bi nếu xuất hiện tiếng ồn hoặc rung động bất thường.

Vệ sinh hệ thống làm mát

• Làm sạch khe tản nhiệt.
• Kiểm tra quạt làm mát.
• Đảm bảo lưu thông không khí xung quanh động cơ.

Đo điện trở cách điện

Sử dụng Megger để kiểm tra chất lượng cách điện của cuộn dây. Nếu điện trở cách điện quá thấp cần sấy khô hoặc quấn lại động cơ.

Các biện pháp khắc phục khi động cơ điện hú to bất thường

• Kiểm tra và bôi trơn vòng bi, bạc đạn để giảm ma sát và tiếng ồn khi vận hành.
• Thay thế vòng bi bị mòn, rơ hoặc hư hỏng gây rung lắc và phát ra tiếng hú.
• Kiểm tra độ đồng tâm giữa động cơ và tải, cân chỉnh lại nếu bị lệch trục.
• Kiểm tra độ căng dây đai truyền động, điều chỉnh phù hợp để tránh quá tải.
• Siết chặt bulong chân đế và các vị trí lắp đặt bị lỏng.
• Vệ sinh cánh quạt làm mát và khe tản nhiệt để tăng hiệu quả giải nhiệt.
• Kiểm tra điện áp nguồn, đảm bảo điện áp ổn định và đủ pha.
• Đo dòng điện hoạt động để phát hiện tình trạng quá tải hoặc mất cân bằng pha.
• Kiểm tra rotor và stator, xử lý ngay nếu có hiện tượng cọ sát cơ khí.
• Kiểm tra cánh bơm, khớp nối và các bộ phận truyền động có bị kẹt hay không.
• Bổ sung hoặc thay mới dầu mỡ bôi trơn theo định kỳ của nhà sản xuất.
• Kiểm tra hệ thống làm mát, quạt giải nhiệt và đường thông gió của động cơ.
• Thay thế các linh kiện bị mòn hoặc hư hỏng gây rung động bất thường.
• Lắp đặt đệm chống rung hoặc vật liệu cách âm để giảm tiếng ồn phát ra môi trường.
• Thực hiện bảo dưỡng định kỳ để phát hiện sớm các hư hỏng tiềm ẩn.
• Liên hệ đơn vị kỹ thuật chuyên nghiệp để kiểm tra nếu tiếng hú kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.

Cách phòng tránh động cơ bị om

Để hạn chế tối đa nguy cơ động cơ bị om, người sử dụng nên:

• Chọn động cơ đúng công suất.
• Lắp đặt rơ le nhiệt bảo vệ quá tải.
• Kiểm tra nguồn điện định kỳ.
• Vệ sinh động cơ thường xuyên.
• Bảo dưỡng vòng bi theo khuyến cáo.
• Tránh vận hành quá tải kéo dài.
• Kiểm tra nhiệt độ động cơ định kỳ bằng súng đo nhiệt hoặc camera nhiệt.

Động cơ bị om là sự cố phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người sử dụng thực hiện bảo dưỡng định kỳ và vận hành đúng kỹ thuật. Các nguyên nhân thường gặp gồm quá tải, mất pha, điện áp không ổn định, hệ thống làm mát kém, vòng bi hỏng hoặc môi trường làm việc không phù hợp.

Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời sẽ giúp kéo dài tuổi thọ động cơ, giảm chi phí sửa chữa và đảm bảo hệ thống vận hành ổn định, an toàn.

Bảng so sánh động cơ bị om và động cơ bị cháy

Động cơ bị om được xem là giai đoạn cảnh báo trước khi động cơ bị cháy. Nếu phát hiện sớm các dấu hiệu như động cơ nóng bất thường, có mùi khét nhẹ, dòng điện tăng cao hoặc hiệu suất giảm và tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng kịp thời thì có thể tránh được sự cố cháy động cơ, giảm đáng kể chi phí sửa chữa và thời gian dừng máy. Đối với các hệ thống máy bơm công nghiệp, máy thổi khí và quạt công nghiệp hoạt động liên tục, việc theo dõi nhiệt độ, dòng điện và tình trạng vòng bi định kỳ là giải pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa hiện tượng động cơ bị om và cháy động cơ.

Các lỗi thường gặp khác của động cơ cần lưu ý

1. Động cơ bị nóng quá mức

• Quá tải.
• Thiếu thông gió.
• Điện áp không ổn định.
• Vòng bi hỏng.

2. Động cơ phát tiếng hú lớn

• Mất pha.
• Điện áp thấp.
• Vòng bi mòn.
• Rotor và stator cọ sát nhau.

3. Động cơ rung lắc mạnh

• Lệch tâm trục.
• Mất cân bằng rotor.
• Chân đế lỏng.
• Khớp nối hỏng.

4. Động cơ không khởi động được

• Mất nguồn điện.
• Cháy cuộn dây.
• Hỏng tụ điện (động cơ 1 pha).
• Kẹt trục hoặc vòng bi.

5. Động cơ chạy yếu

• Điện áp thấp.
• Thiếu pha.
• Quá tải cơ khí.
• Cuộn dây bị om.

6. Động cơ bị mất pha

• Đứt dây nguồn.
• Cháy cầu chì.
• Hỏng contactor.
• Lỏng điểm đấu nối.

7. Vòng bi bị hỏng

• Thiếu mỡ bôi trơn.
• Nước hoặc bụi bẩn xâm nhập.
• Lắp đặt sai kỹ thuật.

8. Cuộn dây chạm đất

• Cách điện xuống cấp.
• Độ ẩm cao.
• Nhiễm hóa chất hoặc nước.

9. Rotor cọ sát stator

• Vòng bi mòn.
• Trục cong.
• Lắp đặt sai tâm.

10. Động cơ tiêu thụ dòng điện cao bất thường

• Quá tải.
• Điện áp mất cân bằng.
• Cuộn dây bị chập vòng.
• Hệ thống truyền động bị kẹt.

11. Động cơ bị ẩm

• Để lâu không sử dụng.
• Làm việc trong môi trường ẩm ướt.
• Nước xâm nhập vào thân động cơ.

12. Động cơ bị cháy cuộn dây

• Quá tải kéo dài.
• Mất pha.
• Quá áp.
• Kẹt cơ khí.
• Hệ thống bảo vệ không hoạt động.

Những lỗi nghiêm trọng nhất cần kiểm tra định kỳ

• Mất pha nguồn điện.
• Cuộn dây bị om.
• Vòng bi mòn hoặc kẹt.
• Nhiệt độ động cơ quá cao.
• Dòng điện vượt định mức.
• Rung động bất thường.
• Tiếng hú hoặc tiếng kêu lạ.

Lựa chọn và sử dụng động cơ cho máy bơm công nghiệp

Động cơ là bộ phận quyết định trực tiếp đến hiệu suất, độ ổn định và tuổi thọ của máy bơm công nghiệp. Việc lựa chọn động cơ phù hợp cần dựa trên nhiều yếu tố như công suất bơm, lưu lượng, cột áp, môi trường làm việc, nguồn điện sử dụng và thời gian vận hành thực tế. Một động cơ được lựa chọn đúng sẽ giúp máy bơm hoạt động ổn định, tiết kiệm điện năng, hạn chế rung lắc và giảm thiểu các sự cố phát sinh trong quá trình sử dụng.

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại động cơ, người dùng cũng cần thực hiện bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra nguồn điện, vòng bi, quạt làm mát và hệ thống đấu nối để đảm bảo động cơ luôn hoạt động trong điều kiện tốt nhất. Những lỗi như mất pha, quá tải, chập cuộn dây, động cơ bị om, vòng bi hỏng hoặc động cơ không khởi động được nếu không được xử lý kịp thời có thể gây gián đoạn sản xuất và làm tăng chi phí sửa chữa.

Dịch vụ hỗ trợ tại Vimex

• Vimex sở hữu đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực động cơ điện và máy bơm công nghiệp.
• Hỗ trợ kiểm tra, chẩn đoán chính xác nguyên nhân động cơ hú to, rung lắc hoặc quá nhiệt.
• Xử lý nhanh các sự cố như mất pha, cháy cuộn dây, hỏng vòng bi, lệch trục và quá tải.
• Tư vấn giải pháp sửa chữa hoặc thay thế động cơ phù hợp với từng hệ thống.
• Cung cấp dịch vụ bảo dưỡng định kỳ giúp động cơ vận hành ổn định, bền bỉ và tiết kiệm chi phí.

Với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực máy bơm công nghiệp, Công ty TNHH Vimex sở hữu đội ngũ kỹ sư và kỹ thuật viên tay nghề cao, sẵn sàng tư vấn lựa chọn động cơ phù hợp cho từng hệ thống bơm. Đồng thời, Vimex cung cấp dịch vụ kiểm tra, sửa chữa, bảo dưỡng và khắc phục nhanh chóng mọi sự cố liên quan đến động cơ như cháy cuộn dây, động cơ bị om, mất pha, quá nhiệt, rung lắc bất thường, giảm công suất hoặc các lỗi vận hành khác. Chúng tôi cam kết mang đến giải pháp tối ưu giúp hệ thống máy bơm hoạt động an toàn, bền bỉ và đạt hiệu quả cao nhất.

Liên hệ ngay Vimex để được hỗ trợ nhé. Xin cảm ơn!

VIMEX – NIỀM TIN CỦA ĐỐI TÁC!