Bơm định lượng mới mua về, động cơ vẫn hoạt động nhưng không hút được hóa chất, lưu lượng thấp hoặc đầu bơm bị nứt chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng. Đây là những tình huống có thể xảy ra khi hệ thống được lắp đặt chưa đúng kỹ thuật.
Thực tế, không phải mọi sự cố đều xuất phát từ chất lượng máy bơm. Đường hút không kín, phụ kiện lắp sai, áp suất hệ thống không phù hợp hoặc thao tác siết đầu nối quá chặt đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị.
Vậy những sai lầm khi lắp đặt bơm định lượng nào thường gặp nhất? Làm thế nào để phòng tránh, hạn chế hư hỏng và giúp hệ thống châm hóa chất vận hành ổn định?
Dưới đây là 7 lỗi cần đặc biệt lưu ý khi lắp đặt bơm định lượng màng cơ khí, trong đó có dòng DOSAKI KS.
Đây là một trong những sai lầm đáng chú ý khi lắp đặt bơm định lượng hóa chất sử dụng đầu bơm bằng nhựa.
Nhiều người có thói quen quấn băng tan vào các mối nối ren để chống rò rỉ. Tuy nhiên, không phải đầu nối nào trên bơm định lượng cũng được thiết kế để làm kín bằng băng tan.
Một số đầu nối của bơm định lượng sử dụng gioăng hoặc vòng đệm O-ring để làm kín. Khi người lắp đặt tự ý quấn thêm nhiều lớp băng tan rồi siết chặt, lực tác động lên phần nhựa có thể tăng lên.
Nếu đầu nối bị siết quá mức, lắp lệch ren hoặc sử dụng phụ kiện không đúng kích thước, đầu bơm có nguy cơ xuất hiện vết nứt.
Những vết nứt ban đầu có thể nhỏ, nhưng khi bơm làm việc dưới áp suất, hóa chất có thể rò rỉ qua vị trí hư hỏng.
Nứt cổ hút hoặc cổ đẩy của đầu bơm.
Rò rỉ hóa chất ra bên ngoài.
Không khí lọt vào đường hút, khiến bơm khó mồi.
Phải thay đầu bơm hoặc các phụ kiện bị hỏng.
Tăng nguy cơ mất an toàn khi vận chuyển hóa chất ăn mòn.
Trước khi lắp, cần xác định kiểu kết nối và phương pháp làm kín do nhà sản xuất quy định.
Đối với đầu nối sử dụng gioăng hoặc O-ring, cần lắp đúng gioăng, đúng vị trí và siết theo hướng dẫn. Không tự ý bổ sung băng tan.
Đối với các kết nối ren được nhà sản xuất cho phép dùng vật liệu làm kín ren, cần sử dụng đúng loại vật liệu và phương pháp lắp đặt phù hợp.
Lưu ý: Không nên cố siết chặt thêm khi phát hiện rò rỉ mà chưa xác định nguyên nhân. Cần kiểm tra gioăng, ren, phụ kiện và tình trạng đầu bơm trước.
Đây cũng là lỗi thực tế VIMEX đã gặp khi khách hàng lắp đặt bơm định lượng, đặc biệt ở những vị trí đầu nối bằng nhựa.
Đường hút ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cấp hóa chất vào buồng bơm.
Bơm định lượng màng cơ khí hoạt động theo chu kỳ hút và đẩy. Trong hành trình hút, buồng bơm cần được nạp đủ hóa chất để bảo đảm lưu lượng.
Nếu đường hút có tổn thất áp suất lớn, quá trình nạp hóa chất có thể bị ảnh hưởng.
Đặt bơm quá xa bồn chứa hóa chất.
Sử dụng đường ống hút có đường kính quá nhỏ.
Lắp nhiều co, cút và phụ kiện không cần thiết.
Bố trí đường ống tạo điểm cao khiến khí tích tụ.
Sử dụng ống mềm dễ bị bóp méo hoặc xẹp khi hút.
Ví dụ, một bơm có lưu lượng danh định 60 L/h nhưng được kết nối với đường hút dài, nhiều co và kích thước không phù hợp có thể không đạt được lưu lượng mong muốn trong điều kiện vận hành thực tế.
Đường hút không phù hợp có thể khiến bơm khó mồi, lưu lượng giảm hoặc dao động. Trong điều kiện nghiêm trọng, áp suất hút quá thấp còn có thể gây xâm thực, ảnh hưởng đến van và các bộ phận của bơm.
Nên đặt bơm gần bồn hóa chất, ưu tiên đường hút ngắn, kín và ít co nối.
Kích thước đường ống cần được lựa chọn theo lưu lượng, đặc tính hóa chất, chiều dài đường hút và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nếu điều kiện cho phép, có thể xem xét phương án lắp đặt hút ngập, tức là mực hóa chất trong bồn cao hơn vị trí đầu hút của bơm. Phương án này thường giúp cải thiện khả năng cấp hóa chất và hạn chế khó khăn khi mồi bơm.
Tuy nhiên, cần kiểm tra nguy cơ chảy tự do và áp suất tại đầu hút trước khi quyết định cấu hình lắp đặt.
Một hiện tượng khá phổ biến là động cơ bơm vẫn chạy, cơ cấu truyền động vẫn hoạt động nhưng hóa chất không được đưa lên đường đẩy.
Một trong những nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên là không khí lọt vào đường hút hoặc tồn tại trong buồng bơm.
Khi đường hút bị hở, bơm có thể hút không khí thay vì hút đủ hóa chất.
Không khí có tính nén được, trong khi chất lỏng gần như không nén được ở điều kiện vận hành thông thường. Vì vậy, khí tích tụ trong buồng bơm có thể khiến hành trình màng không tạo ra lượng hóa chất đẩy đi như mong muốn.
Các nguyên nhân thường gặp gồm:
Đầu nối đường hút chưa kín.
Gioăng bị lệch hoặc hư hỏng.
Ống hút có vết nứt.
Bồn hóa chất cạn khiến đầu hút hút phải không khí.
Đường ống có điểm cao tích tụ khí.
Hóa chất phát sinh khí trong quá trình lưu trữ hoặc vận hành.
Đặc biệt, một số dung dịch như NaOCl có thể phát sinh khí, làm tăng nguy cơ tích tụ khí trong hệ thống châm hóa chất.
Trước tiên, kiểm tra toàn bộ mối nối từ bồn hóa chất đến đầu hút của bơm.
Quan sát tình trạng đường ống, gioăng và các phụ kiện. Nếu sử dụng ống trong suốt phù hợp với hóa chất, có thể quan sát bọt khí để hỗ trợ xác định nguyên nhân.
Sau đó, thực hiện mồi bơm và xả khí theo hướng dẫn của đúng model.
Không tự ý tháo các đầu nối đang chịu áp suất hoặc chứa hóa chất nguy hiểm. Trước khi thao tác, cần cô lập hệ thống, xả áp và sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp.
Khuyến nghị: Khi bơm không lên hóa chất, nên kiểm tra đường hút và tình trạng khí trước khi kết luận màng bơm bị hỏng.
Bơm định lượng màng cơ khí thuộc nhóm bơm thể tích. Đặc điểm của loại bơm này là tạo ra chuyển động dịch chuyển chất lỏng theo từng chu kỳ.
Nếu đường đẩy bị khóa hoặc tắc nghẽn trong khi bơm vẫn hoạt động, áp suất có thể tăng vượt giới hạn thiết kế của bơm và đường ống.
Giả sử bơm đang vận hành nhưng van khóa trên đường đẩy bị đóng.
Nếu hệ thống không có biện pháp bảo vệ áp suất phù hợp, áp suất tăng có thể gây hư hỏng đầu bơm, đường ống, phụ kiện hoặc các bộ phận liên quan.
Trong hệ thống châm hóa chất, hậu quả còn có thể bao gồm rò rỉ hóa chất nguy hiểm.
Van an toàn hoặc van xả áp phù hợp thường được bố trí trên đường đẩy, ở phía trước van khóa đầu đẩy, để bảo vệ đoạn hệ thống có thể bị cô lập.
Khi áp suất vượt mức cài đặt, van cho phép chất lỏng đi theo đường xả được thiết kế an toàn.
Một số nguyên tắc cần lưu ý:
Lựa chọn van tương thích với loại hóa chất sử dụng.
Xác định áp suất cài đặt theo áp suất vận hành và giới hạn chịu áp của các bộ phận.
Không bố trí van khóa có thể vô hiệu hóa chức năng bảo vệ áp suất.
Đường xả phải dẫn đến vị trí an toàn, thường là bồn hóa chất hoặc hệ thống thu hồi phù hợp.
Kiểm tra, bảo dưỡng van theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Không nên sử dụng một mức áp suất cài đặt chung cho tất cả hệ thống.
Đối với bơm DOSAKI KS, áp suất tối đa khác nhau theo từng model. Vì vậy, thiết kế bảo vệ áp suất phải căn cứ vào đúng model và khả năng chịu áp của toàn bộ hệ thống.
Nhiều người chỉ quan tâm đến lưu lượng bơm mà bỏ qua áp suất tại điểm châm.
Trên thực tế, áp suất đầu đẩy có ảnh hưởng lớn đến khả năng vận hành và độ chính xác của hệ thống định lượng.
Áp suất ngược là áp suất mà bơm phải làm việc để đẩy hóa chất vào hệ thống.
Ví dụ, khi châm hóa chất vào một đường ống nước đang có áp suất, bơm cần tạo đủ áp suất để thắng áp suất tại điểm châm và các tổn thất trên đường ống, phụ kiện.
Ngược lại, khi châm hóa chất vào bồn hở hoặc hệ thống có áp suất thấp, điều kiện áp suất hút và đẩy có thể dẫn đến hiện tượng hóa chất chảy tự do nếu cấu hình lắp đặt không phù hợp.
Lượng hóa chất cấp vào hệ thống không đúng yêu cầu.
Lưu lượng thực tế khác với giá trị dự kiến.
Hóa chất có thể chảy tự do trong một số điều kiện lắp đặt.
Quá trình điều chỉnh và hiệu chuẩn lưu lượng gặp khó khăn.
Cần xác định áp suất tại điểm châm, tổn thất đường ống và chênh lệch cao độ trước khi lựa chọn bơm.
Trong những hệ thống có áp suất ngược thấp hoặc chênh lệch áp suất hút–đẩy không phù hợp, có thể cần lắp van duy trì áp suất ngược.
Van châm hóa chất cũng cần được lựa chọn đúng chức năng, áp suất làm việc và khả năng tương thích hóa chất.
Lưu ý rằng van châm thông thường không phải lúc nào cũng thay thế được van duy trì áp suất ngược chuyên dụng.
Rọ lọc và van một chiều là những bộ phận nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của bơm định lượng.
Trong quá trình sử dụng, một số loại hóa chất có thể chứa cặn, tạp chất hoặc tạo kết tủa.
Nếu rọ lọc đặt sát đáy bồn, bơm có nguy cơ hút nhiều cặn lắng vào đường ống.
Cặn có thể làm tắc rọ lọc, kẹt bi van hoặc khiến van không đóng kín.
Khi đó, hóa chất có thể chảy ngược qua van, làm giảm hiệu quả hút và đẩy của bơm.
Van một chiều của nhiều loại bơm định lượng hoạt động dựa trên sự chuyển động của bi van.
Nếu lắp sai chiều dòng chảy, sai tư thế hoặc lắp thiếu bộ phận, van có thể không hoạt động đúng.
Đối với các cụm van bi được nhà sản xuất yêu cầu lắp theo phương thẳng đứng, cần tuân thủ đúng hướng dẫn để bảo đảm khả năng đóng mở.
Đặt rọ lọc cách đáy bồn một khoảng phù hợp; có thể tham khảo khoảng 10–15 cm nếu điều kiện và hướng dẫn thiết bị cho phép.
Kiểm tra tình trạng cặn lắng trong bồn hóa chất.
Vệ sinh rọ lọc định kỳ.
Lắp van một chiều đúng chiều và tư thế quy định.
Kiểm tra bi van, đế van và gioăng khi lưu lượng giảm bất thường.
Không nên tháo van để vệ sinh khi hệ thống còn áp suất hoặc chưa được xử lý an toàn hóa chất.
Một sai lầm khác là lắp đặt xong hệ thống và cấp điện ngay mà chưa kiểm tra đầy đủ.
Bơm định lượng màng cơ khí thường sử dụng động cơ điện kết hợp cơ cấu giảm tốc. Vì vậy, nguồn điện phải phù hợp với thông số trên nhãn động cơ.
Sử dụng nguồn điện không đúng điện áp.
Nhầm động cơ một pha và ba pha.
Đấu dây không theo sơ đồ của nhà sản xuất.
Không sử dụng thiết bị bảo vệ điện phù hợp.
Không kiểm tra chiều quay ở các cấu hình yêu cầu.
Khởi động khi van đường đẩy đang đóng.
Không kiểm tra rò rỉ và trạng thái đường ống trước khi chạy.
Nguồn điện không phù hợp có thể khiến động cơ hoạt động bất thường, quá nhiệt hoặc hư hỏng.
Trong khi đó, việc vận hành khi đường đẩy bị khóa có thể làm tăng áp suất và gây sự cố cho hệ thống.
Trước khi cấp điện, nhân viên kỹ thuật cần đối chiếu thông số nguồn điện với nhãn động cơ, kiểm tra đấu dây và thiết bị bảo vệ.
Tiếp theo, kiểm tra tình trạng các van, đường hút, đường đẩy, phụ kiện an toàn và hóa chất trong bồn.
Sau khi bảo đảm các điều kiện cần thiết, tiến hành mồi bơm, xả khí và khởi động theo hướng dẫn.
Trong quá trình chạy thử, cần theo dõi tiếng ồn, rung động, áp suất, tình trạng rò rỉ và lưu lượng thực tế.
|
Sai lầm |
Dấu hiệu nhận biết |
Hậu quả |
Cách phòng tránh |
|
Quấn băng tan, siết quá chặt |
Nứt đầu nối, rò rỉ |
Hỏng đầu bơm |
Lắp đúng gioăng và kiểu kết nối |
|
Đường hút không phù hợp |
Khó mồi, lưu lượng thấp |
Hút kém, xâm thực |
Đường hút ngắn, kín, đúng kích thước |
|
Đường hút lọt khí |
Bơm chạy nhưng không lên hóa chất |
Mất mồi, lưu lượng dao động |
Kiểm tra độ kín, xả khí |
|
Thiếu bảo vệ áp suất |
Áp suất tăng khi đường đẩy tắc |
Hỏng bơm, rò rỉ |
Lắp van an toàn phù hợp |
|
Áp suất ngược không phù hợp |
Định lượng sai, chảy tự do |
Cấp hóa chất không chính xác |
Kiểm tra áp suất, lắp van duy trì áp khi cần |
|
Rọ lọc, van một chiều lắp sai |
Tắc lọc, van không kín |
Giảm hoặc mất lưu lượng |
Lắp đúng vị trí, vệ sinh định kỳ |
|
Sai nguồn điện, thiếu kiểm tra |
Động cơ nóng, chạy bất thường |
Hư hỏng, mất an toàn |
Kiểm tra điện và hệ thống trước khi chạy |
Trước khi đưa bơm định lượng vào sử dụng, nên thực hiện đầy đủ các bước sau:
Kiểm tra vị trí đặt bơm: Nền lắp đặt chắc chắn, bằng phẳng, thuận tiện bảo trì.
Kiểm tra đường hút: Đường ống ngắn, kín khí, không bị gập hoặc xẹp.
Kiểm tra vật liệu: Đầu bơm, màng, gioăng, van và đường ống tương thích với hóa chất, nồng độ và nhiệt độ vận hành.
Kiểm tra rọ lọc: Không đặt sát đáy bồn, không bị tắc.
Kiểm tra van một chiều: Lắp đúng chiều dòng chảy và tư thế theo hướng dẫn.
Kiểm tra phụ kiện bảo vệ: Van an toàn, van duy trì áp suất ngược và các phụ kiện cần thiết được lắp đúng thiết kế.
Kiểm tra nguồn điện: Điện áp, số pha, tần số và thiết bị bảo vệ phù hợp.
Kiểm tra trạng thái van: Các van khóa ở trạng thái phù hợp với quy trình khởi động.
Mồi bơm và xả khí: Thực hiện đúng hướng dẫn của model, không thao tác khi hệ thống còn áp suất nguy hiểm.
Chạy thử và hiệu chuẩn: Theo dõi áp suất, rò rỉ và đo lưu lượng thực tế để điều chỉnh phù hợp.
Việc kiểm tra đầy đủ trước khi vận hành giúp phát hiện sớm những lỗi lắp đặt, hạn chế sự cố và giảm chi phí bảo trì.
DOSAKI KS là dòng bơm định lượng màng cơ khí sử dụng động cơ điện và cơ cấu truyền động để tạo chuyển động qua lại của màng bơm.
Dòng bơm này được ứng dụng trong các hệ thống châm hóa chất xử lý nước, nước thải và nhiều quy trình công nghiệp khác khi vật liệu tiếp xúc hóa chất phù hợp.
Một điểm quan trọng khi lựa chọn là các model DOSAKI KS có lưu lượng và áp suất tối đa khác nhau.
|
Model |
Lưu lượng danh định tại 50 Hz |
Áp suất tối đa |
|
DOSAKI KS15/1.0 |
15 L/h |
10 bar |
|
DOSAKI KS40/0.7 |
40 L/h |
7 bar |
|
DOSAKI KS60/0.6 |
60 L/h |
6 bar |
|
DOSAKI KS100/0.4 |
100 L/h |
4 bar |
Lưu ý: Thông số trong bảng là giá trị danh định theo model. Lưu lượng thực tế phụ thuộc điều kiện vận hành và cần được kiểm tra, hiệu chuẩn tại hệ thống.
Ví dụ, bơm DOSAKI KS60/0.6 có lưu lượng danh định 60 L/h và áp suất tối đa 6 bar. Điều này không có nghĩa bơm phù hợp với mọi hệ thống cần 60 L/h.
Nếu áp suất tại điểm châm cộng với tổn thất đường ống và phụ kiện vượt quá khả năng làm việc cho phép, cần lựa chọn phương án khác.
Áp suất yêu cầu = Áp suất tại điểm châm + Tổn thất đường ống + Tổn thất phụ kiện + Chênh lệch áp suất do cao độ
Khi áp dụng công thức, cần xét dấu của chênh lệch cao độ và điều kiện hút thực tế.
Ngoài lưu lượng và áp suất, người sử dụng cần xác định:
Loại hóa chất, nồng độ và nhiệt độ.
Vật liệu đầu bơm, màng và các bộ phận tiếp xúc hóa chất.
Chiều dài, đường kính và cách bố trí đường ống.
Điện áp và số pha của động cơ theo mã cấu hình.
Phương pháp điều chỉnh lưu lượng.
Các phụ kiện an toàn và kiểm soát áp suất cần thiết.
Đặc biệt, không nên lựa chọn bơm chỉ dựa vào lưu lượng lớn nhất. Một model có lưu lượng cao hơn chưa chắc phù hợp nếu áp suất tối đa thấp hơn yêu cầu hệ thống.
Những nguyên nhân thường gặp gồm đường hút bị hở, buồng bơm chứa khí, rọ lọc tắc, van một chiều không kín hoặc bồn hóa chất cạn. Ngoài ra, đường hút quá dài, chất lỏng có độ nhớt cao hoặc điều kiện áp suất không phù hợp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hút.
Nên kiểm tra hệ thống hút và tình trạng mồi bơm trước khi tháo đầu bơm để sửa chữa.
Không nên tự ý quấn băng tan vào những đầu nối được thiết kế làm kín bằng gioăng hoặc O-ring.
Việc quấn thêm băng tan và siết quá chặt có thể gây ứng suất lên các chi tiết nhựa, dẫn đến nứt hoặc hư hỏng.
Với các kết nối ren yêu cầu vật liệu làm kín, cần thực hiện đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và sử dụng vật liệu tương thích với hóa chất.
Đối với hệ thống sử dụng bơm định lượng thể tích, cần có biện pháp bảo vệ phù hợp trước nguy cơ quá áp.
Van an toàn hoặc van xả áp là giải pháp phổ biến, đặc biệt khi đường đẩy có thể bị khóa hoặc tắc nghẽn.
Việc lựa chọn và bố trí van phải dựa trên cấu hình hệ thống, áp suất làm việc, giới hạn chịu áp và hướng dẫn kỹ thuật của thiết bị.
Lưu lượng thực tế có thể giảm do áp suất đường đẩy cao, đường hút không phù hợp, lọt khí, tắc van, hóa chất có độ nhớt lớn hoặc mức điều chỉnh hành trình chưa đúng.
Thông số lưu lượng danh định không nên được hiểu là lưu lượng cố định trong mọi điều kiện.
Sau khi lắp đặt, cần đo và hiệu chuẩn lưu lượng ở điều kiện vận hành thực tế.
DOSAKI KS có thể được xem xét cho các ứng dụng châm PAC, NaOH và hóa chất xử lý nước khi lựa chọn đúng cấu hình vật liệu.
Tuy nhiên, khả năng tương thích không chỉ phụ thuộc tên hóa chất mà còn liên quan đến nồng độ, nhiệt độ và vật liệu của toàn bộ các bộ phận tiếp xúc hóa chất.
Cần kiểm tra các điều kiện này trước khi lựa chọn và đưa bơm vào sử dụng.
7 sai lầm khi lắp đặt bơm định lượng hóa chất nêu trên đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả châm hóa chất, tuổi thọ thiết bị và an toàn vận hành.
Trong đó, những vấn đề như siết quá chặt đầu nối, đường hút không kín, lắp sai van một chiều hoặc thiếu bảo vệ áp suất cần được kiểm tra ngay từ giai đoạn lắp đặt.
Lựa chọn đúng bơm chỉ là bước đầu. Để hệ thống hoạt động ổn định, cần đồng thời bảo đảm đường ống, phụ kiện, nguồn điện và điều kiện vận hành phù hợp.
VIMEX cung cấp và tư vấn các giải pháp bơm định lượng hóa chất, bao gồm dòng bơm màng cơ khí DOSAKI KS. Khách hàng có thể liên hệ VIMEX để được hỗ trợ lựa chọn model, phụ kiện và phương án lắp đặt theo yêu cầu thực tế.
DOSAKI – Dẫn đầu chất lượng, bền bỉ theo thời gian.
